change language


Grondradar onderzoek in Apeldoorn

door Karsten Wentink

Het begint nu toch echt allemaal dichtbij te komen. Ons onderzoeksproject naar grafheuvels gaat dinsdag 1 juli 2008 officieel van start. Natuurlijk zijn we stiekem al een poosje met het onderwerp bezig, zo ook afgelopen vrijdag (26 juli) toen de heuvels die we komende maand gaan opgraven werden onderzocht met GPR (Ground Penetrating Radar).

Evenals vorig jaar gaat er deze zomer wederom in Apeldoorn gegraven worden. Er zullen drie mogelijke grafheuvels onderzocht worden die op basis van de AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland) zijn ontdekt. Mijn onderzoekscollega, Quentin, heeft met behulp van de AHN een digitaal hoogte model gemaakt van Midden-Nederland. Naast dat de meeste reeds bekende heuvels hierop te zien zijn, worden er door hem ook met enige regelmaat nieuwe heuvels ontdekt. Vervolgens moet dan in het veld geverifieerd worden of dit inderdaad grafheuvels zijn.

Eén van de technieken die daarbij hopelijk kan helpen is grondradar (GPR). Er wordt een soort stofzuiger over de grond getrokken die een geluidsignaal de grond in stuurt en vervolgens de reflexie daarvan weer oppikt. Doordat verschillende lagen in de grond het signaal anders reflecteren zou je in theorie het verschil kunnen zien tussen de ongeroerde bodem, het oude oppervlak en het heuvellichaam, bestaande uit opgebrachte grond. Ook eventuele grondsporen, zoals paalsporen of greppels, zouden zichtbaar kunnen zijn.

Dat er naast onze eigen interesse in grafheuvels ook een grote publieke belangstelling bestaat valt af te leiden aan de meneer met de camera. Deze is opnames aan het maken voor het televisie programma “Klokhuis”. Binnenkort zal er ook op de faculteit enkele opnames gemaakt worden en uiteindelijk nog op de daadwerkelijke opgraving.

De heuvels zelf liggen in een prachtig open bos, de bosvloer is bedekt met bosbessen die op het moment ook rijp zijn. Een nadeel aan deze schoonheid is het voorkomen in grote aantallen van teken, waarvan sommige de ziekte van Lyme kunnen overbrengen. Ik had er zelf gisteren al één te pakken, maar dit mag de pret echter niet drukken. De heuvels liggen aan de rand van een groot droogdal, een relatief diepe vallei (10-15meter) ontstaan in de laatste ijstijd die door de stuwwal heen snijdt. Of de heuvels vroeger ook in een bos lagen moet nog blijken uit de botanische studies. De kans is groot dat ten tijde van de aanleg van de heuvels er geen sprake van een bos was, maar dat de heuvels werden opgeworpen op kale heidevelden met een groots en wijds uitzicht.

De komende vier jaar gaan we met zijn drieën deze problematiek onderzoeken. Quentin gaat de heuvels zelf bestuderen. Hoe zijn ze intern opgebouwd en waar in het landschap liggen deze heuvels (en waarom!)? Hij zal daarvoor veel gebruik maken van ruimtelijke (GIS) analyses en ook de opgravingen zijn primair zijn domein. Onze nieuwe collega Marieke zal zich bezig gaan houden met de landschapsreconstructie. Lagen deze heuvels in een dicht bos of in weidse heidevelden? De resultaten hiervan zijn ondermeer van groot belang voor het onderzoek van Quentin. Hij gaat bijvoorbeeld werken aan viewshed-analysis waarbij hij gaat onderzoeken of je van de ene heuvel de andere kunt zien. De vraag of we in een bos of een heideveld staan is daarbij natuurlijk cruciaal.

Ik zal mijzelf vooral bezighouden met de objecten die in de grafheuvels gevonden zijn en nog zullen worden. Welke objecten werden er meegeven aan de doden? Waar kwamen deze vandaan, hoe zijn ze gemaakt, hoe zijn ze gebruikt? Wat kan de biografie van deze voorwerpen ons vertellen over de identiteit van de dode. Waren dit lang gebruikte en gekoesterde persoonlijke bezittingen of waren het van ver geïmporteerde status objecten. Dienden de bijgiften als geschenk van de overlevenden aan de dode, of waren het sacrale voorwerpen die de dode toegang moesten geven tot de wereld van de voorouders? De mogelijkheden lijken eindeloos en zonder geschreven bronnen is het natuurlijk heel moeilijk om dergelijke vragen te beantwoorden. Echter door goed te kijken naar de objecten in de graven en hun biografie kun je opvallend veel te weten komen. In hoeverre deze vragen beantwoord kunnen worden zal nog moeten blijken en zal ook per periode verschillen.

De komende jaren hoeven wij ons in ieder geval niet te vervelen. We hebben de afgelopen jaren natuurlijk hier en daar al stukjes en beetjes onderzoek gedaan, op basis van de resultaten hiervan zijn we er zeker van dat we de komende jaren nog veel geweldige ontdekkingen zullen doen. Uiteraard houden we je op de hoogte! Vanaf 1 juli gaan we helemaal los, maar niet voordat we eerst een bezoek hebben gebracht aan het Radiohead concert die zelfde avond!



zaterdag 28 juni 2008


Highslide JS
De grondradar

Highslide JS
Langzaam wordt de grondradar in systematisch over de grafheuvel gesleept

Highslide JS
Cameraman van "Het Klokhuis" filmt hoe Quentin het meetsysteem uitzet

Highslide JS
De grafheuvels liggen aan de rand van een groot droogdal gevormd in de laatste ijstijd

Creative Commons Licentie
werk van Ancestral Mounds Project is in licentie gegeven volgens een
Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel 3.0 Nederland licentie.
Gebaseerd op een werk op www.grafheuvels.nl. -