change language


Skeletten Niersen geröntgend

door Quentin Bourgeois

Trouwe lezers van onze website is het waarschijnlijk al opgevallen dat we in november in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden röntgenonderzoek hebben uitgevoerd bij het graf van Niersen (zie artikel in de Volkskrant). Het was even wachten op de eerste resultaten, maar ze zijn nu eindelijk binnen!

Aanleiding van het onderzoek was de vraag hoeveel bot er nog verborgen zat in het blok met gips. We kunnen een deel zien dat is blootgelegd, maar hoeveel bot zit er nog onder het zand? En in welke staat is dat? Helaas is de bekisting rondom het graf te breed om het verantwoord door de deur heen te krijgen, dus moest er ter plekke een mobiel Röntgenapparaat de foto’s komen maken. Toevallig kende Rafaël Panhuysen1 enkele mensen die bij de KLPD (Korps Landelijke Politiedienst) werken en die hun apparaat graag willen uitproberen op ‘vreemde objecten’. Voor hen was het een mooie test, om te kijken of ze dit technisch gezien ook aankunnen, voor ons waren de resultaten belangrijk voor het verdere onderzoek.

Hoe werkt zo’n mobiele Röntgen? Heel eenvoudig eigenlijk. Je hebt een bron nodig die de Röntgen stralen verstuurt, en je hebt een medium nodig waarop je de ontvangen straling registreert. Zo werd er elke keer een foto gemaakt van 20 bij 30 cm. Met een aanzienlijke overlap probeerden we zo een mozaïekfoto te maken van het gehele blok. Helaas is dat niet zo goed gelukt, aangezien de vertekening aan de randen te groot was om de foto’s goed op elkaar aan te laten passen.

Problematisch bleek ook dat het hele gipsblok met een metalen frame is verstevigd. Dit frame verstoorde helaas ook de gehele Röntgenfoto. Grote metalen objecten in een Röntgenfoto zie je heel goed, maar daardoor zie je de andere objecten die erin zitten veel minder goed (zoals bot!).

Toch komen we met de Röntgenfoto’s een heel eind vooruit. Er blijkt dus aanzienlijk meer bot te zitten in het blok dan we dachten. Zo hebben we nu de tweede helft van het bekken van het individu in situ gezien, die zit dus nog onder een laagje grond. Het bundeltje botten blijkt ook nog heel goed bewaard te zijn, en vermoedelijk liggen er nog meer botten onder diegene die nu open en bloot zichtbaar zijn.


Beweeg uw muis over de afbeelding om hulplijnen te laten verschijnen

Artefacten hebben we helaas niet kunnen vaststellen, al kan dit mogelijk veroorzaakt worden door het metalen frame. Iets wat wel onze aandacht trok waren twee sets van twee kleine ronde ‘reflecties’ bij de schedel van de inhumatie in hurkhouding. Deze twee ronde reflecties komen in de rest van het graf niet voor, en liggen ter hoogte van het aangezicht van de inhumatie. Waar we hier mee te maken hebben is allesbehalve duidelijk. Of het prehistorische artefacten zijn blijft zeker nog de vraag, het kunnen ook artefacten zijn die in het gips zijn meegekomen of in het gips zijn geslagen om de schedel stabieler te kunnen vervoeren. Vooralsnog blijft het nog gissen, maar we hopen uiteraard op prehistorische artefacten!

Omdat het metalen frame te veel de beelden heeft verstoord blijven de Röntgen-beelden vaag. Waarschijnlijk kan een CT-scan de oplossing bieden. Met een beetje geluk kan deze een volledig 3D-beeld van het graf creëren, waardoor we beter inzicht krijgen in de opbouw en exacte positie van de botten in het graf! Maar daarover later meer!



1 Rafaël Panhuysen (VU) is fysisch anthropoloog en werkt samen met Luc Amkreutz en mij aan een herpublicatie van het graf van Niersen.



Donderdag 12 maart 2009


Highslide JS
Vanuit een andere ruimte wordt het röntgen apparaat bediend, op de laptop kan direct het resultaat bekeken worden

Highslide JS
De X-ray opstelling, op de kist ligt het medium dat de straling registreert dat verzonden wordt door de bron die onder de kist staat

Highslide JS
Overzicht van het gipsblok met de zichtbare skeletdelen

Highslide JS
Op deze foto zie je nauwelijks bot, wel zijn de stalen buizen in het gips en de spijkers in de kist te zien

Highslide JS
Het bundeltje botten is duidelijk te zien

Highslide JS
Tussen de spijkers en buizen zijn 4 ronde reflecties te zien, deze bevinden zich ter hoogte van een aangezicht van het skelet in hurkhouding. Het is nog niet duidelijk wat deze "rondjes" zijn

Creative Commons Licentie
werk van Ancestral Mounds Project is in licentie gegeven volgens een
Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel 3.0 Nederland licentie.
Gebaseerd op een werk op www.grafheuvels.nl. -