change language


De grafheuvels van de Echoput en een babbelziek meisje

door David Fontijn

In de volksverhalen die zijn verzameld door Wall-Perné (gepubliceerd in 1917) is een aardig verhaaltje terug te vinden dat gaat over de Echoput in Apeldoorn. In de Aardmansberg zou ooit een akelige kobold geleefd hebben. Hij stroopte de heides af en joeg de reizigers de stuipen op het lijf. Maar zelfs deze aardman was niet van steen. Hij werd verliefd op het meisje Echo, de dochter van Licht en Aarde. Dit knappe meisje had echter één nadeeltje: ze praatte de hele dag door. De aardman en Echo gingen samenwonen en aanvankelijk ging alles goed. Na een tijdje werd de aardman gek van haar eindeloze gebabbel en sloot haar op in zijn hol, diep onder de grond. Echo mocht alleen nog maar wat zeggen als iemand haar wat vroeg. Dit bleek een gruwelijke straf te zijn voor het praatzieke meisje. Zij kwijnde weg, tot uiteindelijk alleen nog maar haar stem overbleef. En die krijg je alleen nog te horen, als je iets roept in de diepe waterput daar aan de Amersfoortse Weg.

Dit is een bekend verhaaltje, dat samenhing met een put die inderdaad een indrukwekkende echo liet horen als je er iets in riep. Deze put, die nog steeds bestaat, maar niet meer te bezichten is, is aangelegd in het begin van de 19e eeuw. De Echoput was één van de eerste toeristische attracties in Nederland, en vele Apeldoorners hebben er nog steeds warme herinneringen aan.

Waar het verhaal niet over rept, en dat is eigenlijk opmerkelijk, is dat er zich achter de waterput, twee forse grafheuvels bevinden. Dit is opvallend, omdat grafheuvels in de Veluwse volksverhalen van Wall-Perné vaak een rol spelen. De opgravingen van die grafheuvels tonen aan dat er in de 19e eeuw in elk geval wel lieden waren die van het bestaan van die heuvels op de hoogte waren: in het centrum van een van de twee heuvels hebben mensen toen een heel diep gat gegraven, overduidelijk met de bedoeling om hier iets van waarde te vinden.

De Echoput: een heel kleine grafheuvelgroep

Wie langs de Amersfoortse Weg in Apeldoorn door de schitterende bossen van Kroondomein Het Loo rijdt, ziet op verschillende plaatsen opvallende ronde verhogingen. Veel van deze verhogingen zijn waarschijnlijk grafmonumenten uit een heel ver verleden. Het loont de moeite om eens te stoppen bij Hotel Gastronomique “De Echoput” (Amersfoortse Weg 86) en daar vanaf de parkeerplaats het bos in te lopen. Al heel snel valt een open plek in het oog. Deze open plek ligt op een kleine, maar hoge natuurlijke heuvel en hierop bevinden zich precies twee grafheuvels. Groepjes van precies twee grafheuvels op een natuurlijke verhoging zien we wel vaker op de Veluwe, maar of het nu gaat om de toevallige restanten van een veel grotere grafveld was niet duidelijk. Zelfs over de vraag hoe oud deze monumenten waren was helemaal niets bekend. Omdat er op de top van de natuurlijke heuvel niet erg veel ruimte was, leek het vermoeden gerechtvaardigd dat we hier misschien wel met een apart prehistorisch begravingsgebied van doen hadden en niet met een plek waar mensen ook woonden. Maar hoe zou zoiets er dan uit hebben gezien? Er is maar bitter weinig bekend over het landschap rond grafheuvels. De Echoputheuvels boden een goede gelegenheid om nu een in detail zo’n heel klein “grafheuvellandschapje” te onderzoeken. In 2007 heeft de Faculteit der Archeologie van de Universiteit Leiden, in nauwe samenwerking met de gemeente Apeldoorn en Kroondomein Het Loo een kleine opgraving rondom deze grafheuvels uitgevoerd

Sporen in het bos

Een grote verrassing was dat er zich rondom de grafheuvels talloze archeologische sporen bleken te bevinden. Dit is interessant omdat het ons iets vertelt over wat mensen ooit bij deze heuvels deden. Er werden tientallen sporen gevonden, meestal grondverkleuringen die ontstaan als er ergens een houten paal is ingegraven geweest. Het was lang niet altijd duidelijk van wat voor constructies deze palen ooit deel uitmaakten. Zo vonden we af en toe paalsporen die keurig uitgelijnd waren. Omdat er door de bomen van het bos weinig ruimte was om op te graven, konden we de omgeving niet volledig blootleggen. Het blijft daarom onduidelijk hoe we zo’n rijtje paalsporen moeten interpreteren. Ook over de ouderdom van de grondsporen tasten we vaak in het duister. Er werden maar heel weinig dateerbare objecten gevonden. Een scherf van een zogenaamde potbeker wijst er op dat sporen uit het laat-neolithicum of de vroege bronstijd dateren (ca. 2500-1800 v. Chr.). Twee kuiltjes met houtskool bleken ook uit deze periode te dateren: lang voordat de grafheuvels gebouwd werden, zijn er op deze plek dus al activiteiten geweest.

Geen bolle, maar platte heuvels

Grafheuvels worden in Nederland steevast gereconstrueerd als ronde, bolle heuvels. Toch hebben ze er oorspronkelijk vaak anders uitgezien. Dit was duidelijk het geval bij de grootste van de twee heuvels. De opgravingen tonen aan dat deze een platte bovenkant had. Dit platform heeft waarschijnlijk ook een functie gehad, want direct onder de top van deze heuvel vonden we resten van verkoold hout uit de late ijzertijd.

Een Laat-Middeleeuws hutje?

Een intrigerende configuratie van sporen is te interpreteren als de resten van een klein rond hutje. Dit bouwsel stond direct naast de grootste van de twee grafheuvels en dateert verrassend genoeg uit de Late Middeleeuwen. Dergelijke bouwsels zijn uit Middeleeuwse nederzetting niet bekend, en het is ook eigenaardig dat er nog geen splintertje houtskool of aardewerk is gevonden –afval dat toch verwacht mag worden op plekken waar mensen een tijdje verblijven. Middeleeuwse historische bronnen zwijgen ook over mogelijke nederzettingen in de directe omgeving van de Echoput. Hebben we hier van doen met een geïmproviseerd bouwsel, zoals de schuilhut van een herder?



terug naar: www.grafheuvels.nl/apeldoorn_kroon.php







Highslide JS
Hoogtelijnen, rood is hoogtste: de twee heuvels liggen op het topje van een natuurlijk heuveltje, plaatselijk het hoogste punt van de omgeving
Highslide JS
Opgraven midden in het bos
Highslide JS
Sporen van een hutje uit de late middeleeuwen

Creative Commons Licentie
werk van Ancestral Mounds Project is in licentie gegeven volgens een
Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel 3.0 Nederland licentie.
Gebaseerd op een werk op www.grafheuvels.nl. -